อย่าปล่อยให้อาการปวดไหล่กลายมาเป็นอุปสรรคในการใช้ชีวิตประจำวันของคุณ ข้อไหล่เป็นข้อต่อที่สำคัญและมีความคล่องตัวสูงมาก แต่เมื่อเกิดความผิดปกติหรืออาการบาดเจ็บขึ้นมา ความสุขในการทำกิจกรรมต่าง ๆ ก็ลดลงทันที บทความนี้จะพาทุกคนไปทำความเข้าใจเกี่ยวกับสาเหตุอาการปวดไหล่ แนวทางการรักษาอาการปวดไหล่อย่างถูกวิธี และท่าบริหารข้อไหล่สำหรับคนที่มีภาวะไหล่ติด เพื่อช่วยให้คุณฟื้นฟูร่างกายได้อย่างปลอดภัยและกลับมาขยับได้อย่างมั่นใจอีกครั้ง
ทำไมข้อไหล่จึงสำคัญ และเหตุใดไม่ควรปล่อยให้ปวดเรื้อรัง?
ข้อไหล่ทำหน้าที่เชื่อมต่อและทำงานร่วมกันของส่วนประกอบต่าง ๆ ทำให้แขนของเรามีความยืดหยุ่นและเคลื่อนไหวได้อย่างอิสระ หากข้อไหล่บาดเจ็บและไม่ได้รับการสนใจ ละเลยเพิกเฉยหรือคิดว่าเดี๋ยวก็หายเองอาจทำให้อาการลุกลามจนกลายเป็นปวดเรื้อรัง รักษาได้ยากขึ้น และอาจส่งผลให้เนื้อเยื่อโดยรอบเกิดความเสียหายถาวร ดังนั้นการพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยตั้งแต่เนิ่น ๆ จึงเป็นสิ่งที่ไม่ควรละเลย
สาเหตุอาการปวดไหล่ เกิดจากอะไรได้บ้าง?
สาเหตุอาการปวดไหล่นั้นมาจากปัจจัยใด เพื่อที่จะได้แก้ไขและปรับพฤติกรรมได้อย่างตรงจุด ซึ่งสาเหตุหลัก ๆ ที่พบได้บ่อย มีดังนี้
- อุบัติเหตุและการบาดเจ็บเฉียบพลัน: การหกล้ม กระแทก หรือการเคลื่อนไหวผิดจังหวะอย่างรุนแรง สามารถทำให้กล้ามเนื้อฉีกขาด เส้นเอ็นฉีกขาด กระดูกหัก หรือข้อเคลื่อนได้
- การใช้งานไม่เหมาะสม: การยกของหนักเกินไป การเอื้อมมือในท่าเดิมซ้ำ ๆ หรือการเล่นกีฬาที่ใช้แรงแขนมากเกินไป ส่งผลให้เกิดการอักเสบของเส้นเอ็นและกล้ามเนื้อ หรือกล้ามเนื้อข้อไหล่ฉีกขาดในที่สุด
- ความเสื่อมตามธรรมชาติ: เมื่ออายุมากขึ้น กระดูก กล้ามเนื้อ และเส้นเอ็นจะเริ่มเสื่อมสภาพลงตามวัย (พบได้บ่อยในผู้สูงอายุ) ทำให้เกิดการบาดเจ็บหรืออักเสบได้ง่ายกว่าปกติ ภาวะติดเชื้อ: การติดเชื้อแบคทีเรีย หรือเชื้อวัณโรคบริเวณข้อต่อ สามารถกระตุ้นให้เกิดอาการปวดรุนแรงได้
- โรคข้ออักเสบชนิดต่าง ๆ: ผู้ป่วยที่เป็นโรครูมาตอยด์ หรือโรคเกาต์ มักจะมีอาการข้อไหล่อักเสบร่วมด้วย
- เอ็นอักเสบและมีแคลเซียมเกาะ: เมื่อเกิดการอักเสบเรื้อรัง อาจมีหินปูนสีขาวมาเกาะบริเวณรอบข้อไหล่ ซึ่งสามารถตรวจพบได้ชัดเจนผ่านการ X-ray
- ถุงน้ำข้อไหล่อักเสบ: ถุงน้ำที่ทำหน้าที่ลดแรงเสียดทานในข้อไหล่เกิดการอักเสบ ทำให้รู้สึกเจ็บแปลบเวลาเคลื่อนไหว
- อาการปวดร้าวมาจากส่วนอื่น: ในบางครั้ง อาการปวดไหล่อาจไม่ได้เกิดจากไหล่โดยตรง แต่เกิดจากการอักเสบหรือความเสื่อมของอวัยวะใกล้เคียง เช่น กระดูกคอเสื่อม กล้ามเนื้อหลังอักเสบ เส้นประสาทเบรเคียลอักเสบ ถุงน้ำดีอักเสบ โรคกล้ามเนื้อหัวใจขาดเลือด โรคตับ หรือโรคมะเร็ง
- ภาวะข้อไหล่ติดแข็ง (Frozen Shoulder): พบได้บ่อยมากในผู้สูงอายุ โดยเริ่มต้นจากการที่ผู้ป่วยมีอาการปวดไหล่จากสาเหตุใดสาเหตุหนึ่ง แล้วพยายามอยู่นิ่ง ๆ ไม่ยอมเคลื่อนไหวข้อไหล่เพื่อเลี่ยงความเจ็บปวด เมื่อข้อไหล่ถูกแช่แข็งไม่เคลื่อนไหวนานเข้า ร่างกายจะสร้างพังผืดเข้ามาแทรกในข้อและเนื้อเยื่อรอบข้อไหล่ ส่งผลให้กล้ามเนื้ออ่อนแรง ลีบเล็กลง และขยับแขนได้ลำบากในที่สุด
แนวทางการรักษาอาการปวดไหล่ในระยะต่าง ๆ
เมื่อเริ่มมีอาการเจ็บปวด การรักษาอาการปวดไหล่ จะถูกแบ่งออกตามความรุนแรงและระยะของโรค เพื่อฟื้นฟูสภาพข้อไหล่ให้กลับมาสมบูรณ์ที่สุด
1. การดูแลตัวเองในระยะเจ็บปวดเฉียบพลัน
หากคุณเพิ่งเริ่มปวดไหล่อย่างรุนแรง สิ่งแรกที่ต้องทำคือ หยุดพักการใช้ข้อไหล่ งดการยกของหนัก และงดการเคลื่อนไหวแขนหรือไหล่ในท่าที่กระตุ้นให้เกิดอาการปวด อาจใช้ผ้าคล้องแขนเพื่อช่วยประคองและลดภาระของข้อไหล่
ข้อควรระวังสำคัญ ไม่ควรหยุดใช้งานหรือล็อกไหล่ให้อยู่นิ่ง ๆ ติดกันเกิน 2-3 วัน เพราะการไม่ขยับเลยจะกลายเป็นการเร่งให้เกิดภาวะข้อไหล่ติดแข็งแทน
2. การประคบเย็นและการประคบอุ่น
- การประคบด้วยความเย็น เหมาะสำหรับช่วงที่มีอาการปวดรุนแรงหรือปวดเฉียบพลัน (เช่น เพิ่งบาดเจ็บมาใหม่ ๆ) ความเย็นจะช่วยลดการอักเสบ ลดบวม และบรรเทาอาการปวดได้ดี
- การประคบด้วยความร้อน เหมาะสำหรับกรณีที่มีอาการปวดไม่รุนแรง เป็นอาการปวดตื้อ ๆ หรือปวดเรื้อรัง โดยใช้ถุงน้ำร้อนหรือผ้าขนหนูชุบน้ำอุ่นประคบ ความร้อนจะช่วยให้เส้นเลือดขยายตัวและการไหลเวียนของเลือดบริเวณข้อไหล่ดีขึ้น
3. การรักษาด้วยยาและการทำกายภาพบำบัด
- การรับประทานยา แพทย์อาจจ่ายยาบรรเทาอาการปวด ยาแก้ปวดลดการอักเสบ (NSAIDs) หรือยาคลายกล้ามเนื้อ เพื่อช่วยบรรเทาอาการในเบื้องต้น
- การทำกายภาพบำบัด ในระยะที่ยังมีอาการปวด สามารถทำกายภาพบำบัดเพื่อฟื้นฟูได้ โดยผู้ป่วยอาจใช้แขนข้างที่ไม่มีอาการช่วยประคองขยับแขนข้างที่ปวด เท่าที่ร่างกายยังทนความเจ็บปวดได้ หรือเข้ารับการรักษากับนักกายภาพบำบัด
4. การรักษาด้วยการผ่าตัด
แพทย์จะพิจารณาใช้วิธีผ่าตัดก็ต่อเมื่อได้ให้การรักษาด้วยวิธีอื่น ๆ ไปสักระยะหนึ่งแล้ว แต่อาการปวดไม่ดีขึ้น ซึ่งมักจะมีสาเหตุหลักมาจากโครงสร้างภายในเสียหายรุนแรง เช่น การฉีกขาดของเส้นเอ็นหรือกล้ามเนื้อข้อไหล่
7 ท่าบริหารข้อไหล่ บอกลาอาการไหล่ติดแข็ง
สำหรับผู้ที่มีภาวะข้อไหล่ติด ยึด หรือขยับได้ไม่สุด ควรเริ่มทำกายภาพบริหารภายหลังจากอาการปวดเริ่มทุเลาลงแล้ว โดยเริ่มจากจำนวนครั้งน้อย ๆ และทำท่าแรก ๆ ก่อน หากไม่รู้สึกปวดเพิ่มขึ้นจึงค่อย ๆ พัฒนาจนครบทุกท่า ดังนี้
1. ท่าหมุนข้อไหล่
ยืนก้มหลังลงเล็กน้อย (อาจใช้มืออีกข้างจับโต๊ะเพื่อช่วยพยุงตัว) หรือนอนคว่ำอยู่บนเตียงแล้วปล่อยแขนห้อยลงตรงๆ ค่อยๆ หมุนแขนเป็นวงกลม ให้หมุนเป็นวงกว้างมากขึ้นเรื่อยๆ หมุนประมาณ 10 รอบแล้วพักทำซ้ำ 10 รอบ
2. ท่าเคลื่อนไหวไหล่ทุกทิศทาง
- ยกแขนไปด้านหน้า ข้อศอกเหยียดตรง ยกสูงจนเสมอหัวไหล่ ค้างไว้นับ 1-10 ทำซ้ำ 10 รอบ
- ยกแขนไปด้านหลัง ข้อศอกเหยียดตรง ยกสูงมากที่สุด ค้างไว้นับ 1-10 ทำซ้ำ 10 รอบ
- ยกแขนไปด้านข้าง ข้อศอกเหยียดตรง กางแขนให้มากที่สุดจนเสมอไหล่ ค้างไว้นับ 1-10 แล้วหุบแขนจนลงแนบลำตัวทำซ้ำ 10 รอบ
- หุบแขนแนบลำตัว งอข้อศอกตั้งฉากให้มือชี้ตรงไปข้างหน้า แล้วหมุนไหล่ให้แขนบิดหมุนออกมากที่สุด ค้างไว้ 1-10 แล้วหมุนไหลให้แขนบิดหมุนเข้ามากที่สุด ค้างไว้นับ 1-10 ทำสลับกัน 10 รอบ
3. ท่าชักรอก
นำเชือกคล้องผ่านรอกเหนือศีรษะทางด้านหน้า ใช้มือจับปลายเชือกทั้งสองข้าง แล้วใช้แขนข้างที่ไม่ปวดดึงเชือกลง เพื่อยกแขนข้างที่ปวดขึ้นให้ยกสูงมากที่สุดเท่าที่จะทำได้ ค้างไว้ นับ 1-10 แล้วค่อยๆ หย่อนเชือกลงทำซ้ำ 10 รอบ
4. ท่ายกไม้
เริ่มต้นโดยใช้ไม้พลองที่หนักพอสมควรยาวประมาณ 2-3 ฟุต และถือได้ถนัด ยืนแขนและเหยียดข้อศอกตรงไปข้างหน้า ใช้มือทั้งสองข้างจับไม้พลองโดยให้แขนทั้งสองข้างขนานกัน
5. ท่านิ้วไต่ผนัง
- ยืนหันหน้าเข้าผนังห่างจากผนังประมาณ 1 ฟุต เอามือวางที่ผนังแล้วใช้นิ้วไต่ผนังขึ้นไปเรื่อยๆ ให้สูงมากที่สุดเท่าที่จะทนปวดได้ ทำซ้ำ 10 ครั้งทำเครื่องหมายไว้ วันต่อมาพยายามทำให้สูงกว่าเดิม อย่าเขย่งหรือเอียงตัว
- ยืนหันข้างเข้าผนังห่างประมาณ 1 ฟุต เอามือที่วางผนังแล้วใช้นิ้วไต่ผนังขึ้นไปเรื่อยๆ ให้สูงมากที่สุดเท่าที่จะทนปวดได้ทำซ้ำ 10 ครั้งทำเครื่องหมายไว้ วันต่อมาก็พยายามทำให้สูงกว่าเดิม อย่าเขย่งหรือเอียงตัว
6. ท่าใช้ผ้าถูหลัง
ใช้มือทั้งสองข้างจับผ้าขนหนูหรือผ้าขาวม้าไว้ทางด้านหลัง โดยให้มือข้างหนึ่งอยู่ด้านบน (ระดับต้นคอ) และอีกข้างอยู่ด้านล่าง (ระดับเอว) เริ่มจากใช้มือด้านบนดึงผ้าขึ้นเพื่อให้แขนข้างล่างถูกยืด ค้างไว้นับ 1-10 จากนั้นสลับให้มือด้านล่างดึงผ้าลงค้างไว้นับ 1-10 ทำซ้ำ 10 รอบ เสร็จแล้วให้สลับตำแหน่งมือจับผ้า (มือบนเปลี่ยนไปจับล่าง มือล่างเปลี่ยนไปจับบน) แล้วทำซ้ำแบบเดิมอีก 10 รอบ
7. การใช้ก้อนน้ำหนักช่วยถ่วง
ปรับจากท่าหมุนข้อไหล่ท่าที่ 1 โดยให้มือข้างที่ปวดถือก้อนน้ำหนักหรือดัมเบลเบา ๆ ขนาดประมาณ 0.5 กิโลกรัม ปล่อยแขนลงตามสบาย แล้วทำการเหวี่ยงแขนไปข้างหน้า ข้างหลัง และหมุนเป็นวงกลมให้ได้ระยะทางกว้างที่สุด ทำวันละ 1 ครั้ง ครั้งละ 20 รอบ ก้อนน้ำหนักนี้จะช่วยทำหน้าที่ถ่วงดึงแขนลงด้านล่าง ส่งผลให้กล้ามเนื้อและพังผืดที่ยึดแน่นอยู่ในข้อไหล่ค่อย ๆ คลายตัวออกได้ง่าย
อาการปวดไหล่และเจ็บข้อไหล่เป็นสัญญาณเตือนจากร่างกายที่ไม่ควรปล่อยทิ้งไว้จนกลายเป็นปัญหาเรื้อรังการรักษาอาการปวดไหล่ อย่างถูกวิธีตามระยะของโรค สิ่งสำคัญที่สุดคือความมีวินัยในการทำท่าบริหารข้อไหล่อย่างสม่ำเสมอเมื่ออาการปวดเริ่มทุเลาลง และปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด เพื่อให้ข้อไหล่ของคุณกลับมายืดหยุ่น แข็งแรง และพร้อมลุยทุกกิจกรรมได้อย่างเต็มร้อยอีกครั้ง
ช่องทางการนัดหมายและสอบถามรายละเอียด
- Facebook Fanpage: Nakornthon 2 Hospital
- LINE Official: @nakornthon2
- โทร: 02-898-9999
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับอาการปวดไหล่ (FAQ)
Q: อาการปวดไหล่แบบไหนที่ควรรีบไปพบแพทย์ทันที?
A: หากมีอาการเจ็บปวดรุนแรงเฉียบพลันจากอุบัติเหตุ ขยับแขนไม่ได้เลย หรือมีอาการปวดไหล่ร่วมกับอาการแน่นหน้าอก หายใจไม่ออก หรือมีไข้สูง ควรรีบไปพบแพทย์ทันที นอกจากนี้หากลองพักใช้งานและประคบอาการแล้วไม่ดีขึ้นภายใน 2-3 วัน ก็ควรไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด
Q: ถ้ามีอาการปวดไหล่ สามารถไปนวดแผนไทยเพื่อรักษาได้ไหม?
A: ในระยะปวดเฉียบพลันหรือมีการอักเสบของเส้นเอ็นและกล้ามเนื้ออย่างรุนแรง ไม่แนะนำให้ไปนวด ดัด หรือบีบเค้นรุนแรง เพราะอาจทำให้เนื้อเยื่อฉีกขาดและอักเสบมากขึ้น ควรเลือกใช้วิธีประคบเย็นและพักการใช้งานก่อน หากต้องการบำบัดรักษา ควรได้รับคำแนะนำจากแพทย์หรือทำกายภาพบำบัดกับนักกายภาพบำบัดที่มีความเชี่ยวชาญจะปลอดภัยที่สุด
Q: การบริหารข้อไหล่ติด ต้องทำบ่อยแค่ไหน และเจ็บแค่ไหนถึงควรหยุด?
A: การบริหารข้อไหล่ควรทำอย่างสม่ำเสมอเป็นประจำทุกวัน โดยในขณะที่ทำควรกระตุ้นให้อวัยวะขยับไปจนถึงจุดที่รู้สึกตึงหรือปวดตื้อ ๆ เท่าที่ร่างกายยังทนความเจ็บปวดได้ไม่ควรฝืนหักโหมจนปวด หากทำเสร็จแล้วมีอาการปวดระบมต่อเนื่องยาวนาน แสดงว่าหักโหมเกินไป ให้ลดระดับความสูงหรือจำนวนครั้งลงในวันถัดไป
