การตรวจแมมโมแกรม (Mammogram) เป็นการรับมือกับมะเร็งเต้านมที่ผู้หญิงไทยต้องเผชิญ หลายครั้งที่ความผิดปกติซ่อนตัวอยู่ในเนื้อเยื่อจนการคลำด้วยมือเปล่ามองหาไม่เจอ การทำความรู้จักกับขั้นตอนการตรวจ การเตรียมตัว และช่วงวัยที่เหมาะสม จะช่วยให้คุณตรวจพบความเสี่ยงได้ตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เพื่อโอกาสในการรักษาให้หายขาดที่สูงขึ้น
สารบัญ
แมมโมแกรม คืออะไรกันแน่?
แมมโมแกรม คือ การเอกซเรย์เต้านม โดยใช้รังสีขนาดต่ำ เพื่อสร้างภาพถ่ายที่มีความละเอียดสูง เครื่องนี้สามารถมองทะลุเนื้อเยื่อเข้าไปเห็นสิ่งผิดปกติเล็ก ๆ ที่มือเราคลำไม่เจอ เช่น หินปูน ซีสต์ หรือก้อนเนื้อขนาดจิ๋ว โดยเจ้าหน้าที่จะถ่ายภาพทั้งหมด 4 รูป (ข้างบนและด้านข้างของเต้านมทั้งสองข้าง) เพื่อระบุตำแหน่งความผิดปกติได้อย่างแม่นยำ สามารถแสดงส่วนประกอบต่างๆ ของเต้านม ได้แก่ เนื้อเต้านม ไขมัน ต่อมน้ำเหลืองบริเวณใต้รักแร้บางส่วน และบางส่วนของกล้ามเนื้อทรวงอกที่รองรับเต้านม หากมีสิ่งผิดปกติเกิดขึ้นก็จะสามารถเห็นและเจาะจงตำแหน่งได้อย่างถูกต้อง
ทำไมเราถึงต้องตรวจแมมโมแกรม?
เราสามารถแบ่งเป้าหมายการตรวจออกเป็น 2 แบบ ดังนี้
- ตรวจเพื่อคัดกรอง (Screening) สำหรับคนที่ยังไม่มีอาการ แต่ต้องการเฝ้าระวังเพื่อหาจุดเล็กๆ ที่อาจพัฒนาเป็นมะเร็งในอนาคต
- ตรวจเพื่อวินิจฉัย (Diagnosis) สำหรับคนที่มีอาการผิดปกติแล้ว เช่น คลำเจอก้อน เจ็บเต้านม มีของเหลวไหลจากหัวนม หรือรูปทรงเต้านมเปลี่ยนไป เพื่อหาคำตอบว่าสิ่งนั้นคืออะไรกันแน่
ใครบ้างที่ควรตรวจแมมโมแกรม
- ผู้ที่มีอายุ 35 ปีขึ้นไป ควรมาตรวจเพื่อเก็บไว้เป็นข้อมูลพื้นฐาน
- ผู้ที่มีอายุ 40 ปีขึ้นไป แนะนำให้ตรวจปีละ 1 ครั้ง เป็นประจำทุกปี
- กลุ่มผู้เสี่ยงสูง หากมีประวัติคนในครอบครัว (โดยเฉพาะทางฝั่งมารดา) เป็นมะเร็งเต้านม อาจต้องเริ่มตรวจเร็วกว่าเกณฑ์ปกติ
การเตรียมตัวและข้อควรระวังในการตรวจแมมโมแกรม
- ช่วงเวลาที่ดีที่สุด คือ 1 สัปดาห์หลังประจำเดือนหมด เพราะเต้านมจะหายคัดตึง ทำให้ไม่เจ็บตอนเครื่องกด
- สิ่งที่ห้ามทำในวันตรวจ ห้ามทาแป้ง น้ำหอม โลชั่น หรือโรลออนบริเวณหน้าอกและใต้วงแขน เพราะสารเหล่านี้อาจปรากฏในภาพเอกซเรย์จนดูเหมือนจุดผิดปกติได้
- ใครควรเลี่ยง ผู้หญิงที่อายุน้อยกว่า 35 ปี เพราะเนื้อนมยังแน่นเกินไปจนเห็นภาพไม่ชัดการตรวจที่เหมาะคือการอัลตราซาวด์เต้านม และ ผู้ที่กำลังตั้งครรภ์เพราะรังสีอาจกระทบลูกในท้องได้ และควรมีการแจ้งแพทย์หรือเจ้าหน้าที่ฉายรังสีก่อนทุกครั้ง เพื่อความปลอดภัยของทารกในครรภ์
ขั้นตอนการตรวจแมมโมแกรม
เมื่อเปลี่ยนชุดเรียบร้อยแล้ว เจ้าหน้าที่จะช่วยจัดท่าให้เต้านมวางบนเครื่อง จากนั้นเครื่องจะค่อยๆ กดแผ่นพลาสติกลงมาเพื่อให้เนื้อนมแผ่ออกและถ่ายภาพได้ชัดเจนที่สุด ทำแบบนี้ทีละข้างจนครบก็เป็นอันเสร็จเรียบร้อย
เพราะมะเร็งเต้านมในระยะแรกเริ่มมักไม่แสดงอาการและการคลำเองก็อาจไม่เพียงพอ การตรวจแมมโมแกรม จึงเป็นทางเลือกที่ช่วยให้วินิจฉัยโรคได้ตั้งแต่เนิ่น ๆ โดยเฉพาะผู้หญิงวัย 40 ปีขึ้นไปที่ควรตรวจเป็นประจำทุกปี เพื่อที่จะได้วางแผนการรักษาได้อย่างทันท่วงทีและมีโอกาสหายขาดสูงกว่าการตรวจพบในระยะลุกลาม
