ค่าเอนไซม์ตับสูง คือ ผลเลือดที่พบ ALT หรือ AST สูงกว่าช่วงอ้างอิงของห้องปฏิบัติการ โดยหลายแห่งใช้เส้นแบ่งประมาณ 40 U/L ค่าที่สูงขึ้นแปลว่าเซลล์ตับอาจกำลังระคายเคืองหรือได้รับบาดเจ็บ แต่ยังไม่ได้บอกชื่อโรคโดยตรง สาเหตุมีได้ตั้งแต่ไขมันพอกตับ การดื่มแอลกอฮอล์ ไวรัสตับอักเสบ ไปจนถึงยาและอาหารเสริม แพทย์จึงต้องซักประวัติและตรวจเพิ่มเพื่อหาต้นเหตุ ซึ่งตับเป็นอวัยวะที่ "ทนและเงียบ" คนจำนวนมากรู้ว่าตับมีปัญหาจากใบผลตรวจสุขภาพ ไม่ใช่จากอาการป่วย บทความนี้จึงอธิบายตัวเลข เหตุผลที่ตัวเลขขึ้น และสิ่งที่ควรทำต่อ
เอนไซม์ตับคืออะไร และ ALT ต่างจาก AST อย่างไร
เอนไซม์ตับคือโปรตีนที่อยู่ภายในเซลล์ตับเป็นหลัก ทำหน้าที่ช่วยปฏิกิริยาเคมีในการเผาผลาญ ในภาวะปกติจะมีรั่วออกมาในกระแสเลือดเพียงเล็กน้อย แต่เมื่อเยื่อหุ้มเซลล์ตับถูกรบกวน เอนไซม์เหล่านี้จะหลุดออกมามากขึ้น ตัวเลขในเลือดจึงสูงตาม เหมือนน้ำที่ซึมออกจากถังที่เริ่มรั่ว
ค่าเอนไซม์ตับเท่าไรถึงเรียกว่าสูง
ช่วงอ้างอิงจะไม่เท่ากัน และมักต่างกันตามเพศ ผู้หญิงมักมีเส้นแบ่งต่ำกว่าผู้ชายเล็กน้อย ตารางด้านล่างเป็นแนวทางทั่วไปเพื่อให้เห็นภาพ ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัยด้วยตัวเอง
ควรจำไว้ว่า ตัวเลขสูงเพียงครั้งเดียวไม่ได้แปลว่าเป็นตับอักเสบเสมอไป การดื่มหนักเมื่อคืน การออกกำลังกายหนักในวันก่อนตรวจ หรือการกินยาแก้ปวดบางชนิด อาจทำให้ค่าขึ้นชั่วคราวได้ ในทางกลับกัน ค่าที่ขึ้นเล็กน้อยแต่ค้างนานหลายเดือนก็ไม่ควรมองข้าม เพราะมักเป็นสัญญาณของการอักเสบเรื้อรังที่ค่อย ๆ สะสม
ทำไมค่าตับถึงขึ้น สาเหตุที่พบบ่อยเรียงตามความเป็นไปได้
ตับอักเสบเงียบแค่ไหน และอาการแบบใดที่ควรสังเกต
ตับไม่มีปลายประสาทรับความเจ็บในเนื้อตับเอง ผู้ป่วยระยะแรกจึงมักไม่รู้สึกอะไร อาการมักเริ่มชัดเมื่อการอักเสบรุนแรงหรือยืดเยื้อ จึงไม่ควรรอให้มีอาการแล้วค่อยตรวจ ได้แก่
- เหนื่อยง่ายผิดปกติ
- เบื่ออาหาร คลื่นไส้ น้ำหนักลดเอง
- แน่นหรือเจ็บใต้ชายโครงขวา
- ปัสสาวะเข้มคล้ายน้ำชา อุจจาระสีซีด
- ตาเหลือง ตัวเหลือง
- ท้องโตขึ้น ขาบวม
- สับสน ง่วง ผิดปกติ อาเจียนเป็นเลือด
ใครควรตรวจตับเป็นพิเศษ
ตรวจตับเป็นประจำไม่ได้จำเป็นเฉพาะคนที่ดื่มหนัก กลุ่มต่อไปนี้ควรเพิ่มการตรวจเข้าไปในโปรแกรมสุขภาพประจำปี
- ผู้ที่ดื่มแอลกอฮอล์เป็นประจำหรือดื่มหนักเป็นครั้งคราวแต่บ่อย
- ผู้ที่มีน้ำหนักเกิน ไขมันหน้าท้องมาก เบาหวาน ความดันสูง หรือไขมันในเลือดสูง
- ผู้ที่ใช้ยาประจำหรืออาหารเสริมหลายชนิดต่อเนื่อง
- ผู้ที่มีญาติสายตรงเป็นโรคตับหรือมะเร็งตับ
- ผู้ที่เคยได้รับเลือด ทำหัตถการที่ใช้เครื่องมือร่วมกัน สักหรือเจาะโดยไม่แน่ใจเรื่องความสะอาด
- ผู้ที่ไม่เคยตรวจหรือไม่ทราบสถานะภูมิคุ้มกันไวรัสตับอักเสบ บี
การตรวจการทำงานของตับ (Liver Function Test) ตรวจอะไรบ้าง
ผลเลือดชุดนี้ไม่ได้มีแค่ ALT กับ AST แต่เป็นหลายค่าที่อ่านประกอบกัน เพื่อบอกว่าปัญหาอยู่ที่เนื้อตับหรือทางเดินน้ำดี และตับยังทำงานได้ดีแค่ไหน
วิธีดูแลตับให้ค่าเอนไซม์กลับมาดีขึ้น
- หยุดหรือลดแอลกอฮอล์ให้มากที่สุด ถ้าค่าตับผิดปกติ ควรเว้นจนกว่าแพทย์จะประเมินเสร็จ
- ลดน้ำหนักอย่างค่อยเป็นค่อยไป การลดน้ำหนักประมาณ 5-10% ของน้ำหนักตัวช่วยลดไขมันในตับได้ชัดเจนในหลายคน
- ขยับร่างกายสัปดาห์ละหลายวัน เดินเร็ว ปั่นจักรยาน หรือว่ายน้ำรวมประมาณ 150 นาทีต่อสัปดาห์ ร่วมกับเวทเทรนนิ่งเบา ๆ
- ปรับจานอาหาร เพิ่มผัก ธัญพืชไม่ขัดสี ปลา และถั่ว ลดน้ำหวาน ขนมหวาน ของทอด และของมันจัด
- ตรวจรายการยาและอาหารเสริมกับแพทย์หรือเภสัชกร อย่าซื้อ "ยาล้างตับ" หรือสมุนไพรมากินเองโดยไม่มีข้อมูลความปลอดภัย
- ฉีดวัคซีนไวรัสตับอักเสบ เอ และ บี ส่วนไวรัสตับอักเสบ ซี ยังไม่มีวัคซีน แต่รักษาให้หายได้ถ้าตรวจพบ
- ไม่ใช้ของมีคมหรืออุปกรณ์ที่สัมผัสเลือดร่วมกับผู้อื่น เช่น มีดโกน กรรไกรตัดเล็บ หรือเข็ม
ค่าเอนไซม์ตับสูงเป็นสัญญาณว่าเซลล์ตับถูกรบกวน แต่ยังไม่ใช่การวินิจฉัยโรค ตับอักเสบมักเงียบ จึงควรตรวจการทำงานของตับเป็นประจำ โดยเฉพาะกลุ่มเสี่ยง ลดแอลกอฮอล์ คุมน้ำหนัก ฉีดวัคซีน และพบแพทย์เมื่อค่าสูงต่อเนื่องหรือมีอาการเตือน
ช่องทางการนัดหมายและสอบถามรายละเอียด
- Facebook Fanpage: Nakornthon 2 Hospital
- LINE Official: @nakornthon2
- โทร: 02-898-9999
คำถามที่พบบ่อยค่าเอนไซม์ตับสูง (FAQs)
Q: ค่า ALT สูงเล็กน้อยต้องกังวลไหม
A: ไม่ต้องตกใจ แต่ไม่ควรเมินเฉย ค่าที่สูงเล็กน้อยมักเกี่ยวกับไขมันพอกตับ แอลกอฮอล์ หรือยา และอาจกลับสู่ปกติได้เมื่อปรับพฤติกรรม ควรตรวจซ้ำตามที่แพทย์แนะนำ ถ้าค่ายังสูงค้างหรือสูงขึ้น ต้องหาสาเหตุเพิ่ม
Q: ค่าเอนไซม์ตับสูงหายเองได้ไหม
A: ถ้าสาเหตุเป็นชั่วคราว เช่น ดื่มหนักครั้งเดียว ออกกำลังกายหนัก หรือยาที่หยุดแล้ว ค่าอาจลดลงภายในไม่กี่สัปดาห์ แต่ถ้าสาเหตุยังอยู่ เช่น ไขมันพอกตับหรือไวรัสตับอักเสบ ค่าจะไม่กลับมาปกติด้วยการรอเฉย ๆ
Q: ค่าตับสูงจะกลายเป็นตับแข็งหรือมะเร็งตับทุกคนไหม
A: ไม่ใช่ทุกคน แต่ถ้าการอักเสบเกิดต่อเนื่องหลายปีโดยไม่แก้สาเหตุ ตับอาจเกิดพังผืดสะสมจนพัฒนาเป็นตับแข็ง และเพิ่มความเสี่ยงมะเร็งตับ การพบเร็วและจัดการสาเหตุช่วยลดโอกาสนี้ได้มาก
