ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (Polycystic Ovary Syndrome: PCOS) เป็นหนึ่งในปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์ โดยมีความเกี่ยวข้องกับความผิดปกติของฮอร์โมนและการทำงานของรังไข่ ผู้ที่มีภาวะนี้มักมีถุงน้ำขนาดเล็กจำนวนมากเกิดขึ้นในรังไข่ ส่งผลให้ประจำเดือนมาไม่ปกติ ฮอร์โมนแอนโดรเจนสูงขึ้นจนทำให้เกิดสิว ขนดก หรือแม้กระทั่งภาวะมีบุตรยาก และแม้ว่าจะไม่ใช่โรคร้ายแรงถึงชีวิต แต่หากปล่อยไว้โดยไม่รักษา อาจเพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง หรือโรคหัวใจในอนาคตได้
ถุงน้ำรังไข่หลายใบ คืออะไร
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (Polycystic Ovary Syndrome: PCOS) เป็นความผิดปกติของระบบต่อมไร้ท่อ ที่ทำให้ระดับฮอร์โมนเอสโตรเจน โปรเจสเตอโรน แอนโดรเจน และอินซูลินเสียสมดุล ส่งผลให้เกิดถุงน้ำขนาดเล็กหลายใบในรังไข่ ซึ่งอาจพบได้ทั้งข้างเดียวหรือสองข้าง ทำให้รังไข่มีขนาดโตขึ้น ภาวะนี้มักทำให้ผู้ป่วยมีประจำเดือนมาไม่สม่ำเสมอ สิวขึ้น ขนดก และอาจมีบุตรยาก โดยส่วนใหญ่พบในผู้หญิงวัยเจริญพันธุ์
สาเหตุของภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)
สาเหตุที่แท้จริงของ ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS) นั้น ยังไม่สามารถระบุได้อย่างชัดเจน แต่เชื่อว่ามีความเกี่ยวพันกับปัจจัยหลายด้านที่ซับซ้อน เช่น พันธุกรรม เชื้อชาติ และสิ่งแวดล้อม อย่างไรก็ตาม กลไกหลักที่ก่อให้เกิดความผิดปกติภายในร่างกายสามารถสรุปได้ดังนี้
- 1. ความผิดปกติของรอบการตกไข่ การตกไข่ที่ไม่สม่ำเสมอ หรือ ขาดการตกไข่ ไปเลย ซึ่งส่งผลกระทบโดยตรงให้มี ประจำเดือนมาไม่ปกติ และเป็นปัจจัยสำคัญที่นำไปสู่ ภาวะมีบุตรยาก ในที่สุด
- 2. ความผิดปกติของฮอร์โมนเพศชาย (แอนโดรเจน) ร่างกายมีการทำงานของฮอร์โมนเพศชายที่ผิดปกติ หรือมีระดับฮอร์โมนนี้สูงเกินไป ทำให้เกิดลักษณะภายนอกที่สังเกตได้ง่าย เช่น ผิวหนัง หน้ามัน และ สิวขึ้นง่าย มีภาวะ ขนดก บริเวณใบหน้า ลำตัว หรือแขนขา
- 3. มีความบกพร่องในการทำงานของ ฮอร์โมนอินซูลิน ซึ่งเป็นฮอร์โมนสำคัญที่ควบคุมกระบวนการเผาผลาญน้ำตาล (กลูโคส) ในร่างกาย ความผิดปกตินี้ไม่เพียงแต่เป็นกลไกหลักของ PCOS เท่านั้น แต่ยังเพิ่มความเสี่ยงอย่างมากในการเป็น โรคเบาหวาน ในระยะยาวด้วย
ภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบมีอาการอย่างไร
- 1. ความผิดปกติเกี่ยวกับรอบเดือนและการเจริญพันธุ์
อาการเหล่านี้เป็นผลโดยตรงจากการที่ร่างกายมีการ ตกไข่ที่ผิดปกติ หรือ ไม่มีการตกไข่ ในบางรอบเดือน
- ประจำเดือนผิดปกติ ลักษณะที่พบได้แก่ ประจำเดือนขาดหายไปนานหลายเดือน (ไม่มาติดต่อกัน) มาไม่สม่ำเสมอ หรือมานานผิดปกติ และปริมาณเลือดที่มาอาจแตกต่างกันไป (มามากหรือน้อยเกินไป)
- ภาวะมีบุตรยาก เนื่องจากการตั้งครรภ์ต้องอาศัยการตกไข่ที่ปกติ การที่ผู้ป่วย PCOS บางรายมีภาวะไม่ตกไข่เลย หรือตกไข่เป็นบางครั้ง ทำให้โอกาสในการตั้งครรภ์ลดลงอย่างมาก
- 2. อาการที่เกี่ยวข้องกับฮอร์โมนเพศชายที่สูงขึ้น
การมีระดับ ฮอร์โมนแอนโดรเจน (Androgen) หรือฮอร์โมนเพศชายที่สูงเกินไป ก่อให้เกิดการเปลี่ยนแปลงทางกายภาพที่สังเกตเห็นได้ชัดเจน:
- ภาวะขนดก (Hirsutism) มีขนเส้นหนาขึ้นตามบริเวณใบหน้า หน้าอก หลัง หรือส่วนอื่น ๆ ของร่างกายในลักษณะที่คล้ายเพศชาย
- ปัญหาผิวพรรณ มักมีอาการ สิวขึ้นมากผิดปกติ และผิวหน้ามัน
- การเปลี่ยนแปลงอื่น ๆเช่น เสียงเปลี่ยนให้ทุ้มขึ้น หรือเป็นโรคผมร่วง/ศีรษะล้านทางพันธุกรรม (Androgenetic Alopecia)
- 3. ผลกระทบอื่น ๆ ต่อร่างกายและจิตใจ
นอกจากอาการข้างต้นแล้ว ผู้ป่วย PCOS ยังมีโอกาสพบความผิดปกติอื่น ๆ ร่วมด้วย
- น้ำหนักตัวเพิ่มขึ้น มักเกิดภาวะน้ำหนักตัวเพิ่มขึ้นอย่างผิดปกติและง่ายต่อการเป็นโรคอ้วน
- ภาวะซึมเศร้าและความหดหู่ การเผชิญกับอาการทางกายภาพที่ไม่พึงประสงค์ เช่น สิวและขนดก รวมถึงปัญหาด้านการเจริญพันธุ์ อาจส่งผลกระทบต่อสภาพจิตใจของผู้ป่วย ทำให้เกิดความรู้สึกหดหู่หรือซึมเศร้าได้
แนวทางการรักษาภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ (PCOS)
การรักษาภาวะ PCOS มุ่งเน้นไปที่การควบคุมอาการและลดความเสี่ยงของภาวะแทรกซ้อน โดยสามารถแบ่งแนวทางการรักษา ดังนี้
- 1. การปรับเปลี่ยนพฤติกรรม
ควบคุมน้ำหนักเป็นการลดความผิดปกติของฮอร์โมนอินซูลินและช่วยให้การตกไข่กลับมาดีขึ้น ออกกำลังกายสม่ำเสมอช่วยเพิ่มการเผาผลาญและลดภาวะดื้ออินซูลิน เลือกรับประทานอาหารเน้นอาหารที่มีประโยชน์ โดยเฉพาะผักและผลไม้ และควร หลีกเลี่ยง อาหารที่มีไขมันและแป้งในปริมาณสูง
- 2. การตรวจคัดกรองภาวะแทรกซ้อน
เนื่องจาก PCOS เพิ่มความเสี่ยงต่อโรคเรื้อรัง จึงควรมีการตรวจสุขภาพเพื่อค้นหาความผิดปกติที่อาจเกิดขึ้นควบคู่ไปด้วย เช่น ตรวจหาความเสี่ยงในการเป็น โรคเบาหวาน ตรวจหาภาวะ ความดันโลหิตสูง ตรวจหาภาวะ ไขมันในเลือดสูง
- 3. การรักษาโดยการใช้ยาเพื่อควบคุมอาการ
การใช้ยาจะช่วยจัดการกับความไม่สมดุลของฮอร์โมนและอาการแสดงต่าง ๆ ได้แก่ การควบคุมรอบเดือน เพื่อให้ประจำเดือนมาสม่ำเสมอและป้องกันความเสี่ยงมะเร็งเยื่อบุโพรงมดลูก แพทย์อาจให้รับประทาน ฮอร์โมนโปรเจสติน เป็นรอบ หรือใช้ ยาเม็ดคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวม และการรักษาอาการฮอร์โมนเพศชายสูง ยาคุมกำเนิดชนิดฮอร์โมนรวมบางชนิดมีฤทธิ์ ต้านฮอร์โมนเพศชาย ด้วย ซึ่งมีประโยชน์ในการช่วยรักษาปัญหา สิว หน้ามัน และขนดก ร่วมด้วย
- 4. การรักษาสำหรับผู้ที่ต้องการมีบุตร
สำหรับผู้ป่วย PCOS ที่ประสบปัญหาภาวะมีบุตรยาก เนื่องจากมีปัญหาการตกไข่ไม่สม่ำเสมอ จำเป็นต้องได้รับการดูแลจาก แพทย์เฉพาะทางด้านภาวะมีบุตรยาก แพทย์จะพิจารณาการรักษาด้วย ยากระตุ้นการตกไข่ เพื่อเพิ่มโอกาสในการตั้งครรภ์
สำหรับผู้ที่มีภาวะถุงน้ำรังไข่หลายใบ ควรรับประทานยาและปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัด พร้อมทั้งหลีกเลี่ยงความเครียด เพราะความเครียดส่งผลต่อระดับฮอร์โมนและอาจกระตุ้นให้เกิดถุงน้ำเพิ่มขึ้น หากมีอาการเข้าข่ายภาวะนี้ ควรรีบพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัย ประเมินความเสี่ยง และกำหนดแนวทางการรักษาที่เหมาะสมต่อไป
ช่องทางการนัดหมายและสอบถามรายละเอียด
- Facebook Fanpage: Nakornthon 2 Hospital
- LINE Official: @nakornthon2
- โทร: 02-898-9999
