ตลอด 9 เดือนที่ผ่านมา ร่างกายของคุณแม่ต้องเผชิญกับการเปลี่ยนแปลงอันยิ่งใหญ่ทั้งด้านสรีระและจิตใจ ซึ่งการจะกลับคืนสู่สภาวะปกตินั้นจำเป็นต้องใช้เวลาในการปรับตัวอย่างเหมาะสม การดูแลตัวเองในช่วงหลังคลอดจึงเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยป้องกันภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น พร้อมช่วยให้ร่างกายฟื้นตัวได้รวดเร็วและกลับมาแข็งแรงยิ่งกว่าเดิ
คุณแม่หลังคลอด มีการเปลี่ยนแปลงทางร่างกายอะไรบ้าง
การเปลี่ยนแปลงทางร่างกาย สำหรับคุณแม่หลังคลอด มีดังนี้
- มดลูก จะลดขนาดลงอยู่ในระดับไม่เกินสะดือ และแข็งมากขนาดจะเล็กลงเรื่อยๆ เรียกว่ามดลูกเข้าอู่ การให้นมลูกก็จะช่วยให้มดลูกเข้าอู่เร็วขึ้น
- น้ำคาวปลา เป็นเลือดและเนื้อเยื่อที่สลายตัวออกจากโพรงมดลูกระยะหลังคลอด 2-3 วันแรกจะออกมามีลักษณะสีแดงสดควรเปลี่ยนผ้าอนามัยบ่อยๆ ถ้าน้ำคาวปลาออกน้อยก็ไม่ต้องตกใจเพราะปัจจุบันแพทย์มักฉีดยาเพื่อช่วยให้มดลูกหดตัวได้ดีขึ้น จะทำให้เสียเลือดน้อยลงหรือหากมีการผ่าตัดคลอดทางหน้าท้องแพทย์จะทำความสะอาดแผล ทำให้มีน้ำคาวปลาออกน้อย และในวันต่อมาจะค่อยๆ ลดปริมาณลงเรื่อยๆ สีก็จะจางลงเหมือนสีน้ำล้างเนื้อ และในที่สุดจะกลายเป็นมูกเหลืองๆ ซึ่งจะใช้เวลาประมาณ 2-3 อาทิตย์ คุณแม่บางท่านอาจมีน้ำคาวปลา ถ้าไม่จางหรือมีกลิ่นเหม็น ควรมาพบแพทย์ก่อนนัด เพราะถ้าทิ้งไว้อาจเป็นสาเหตุ ของการตกเลือด หรือมดลูกอักเสบได้
- แผลฝีเย็บ แผลอาจจะเจ็บอยู่ประมาณ 3-4 วัน ถ้าปวดมาก ควรขอยาแก้ปวดจากพยาบาลรับประทานอาการจะทุเลาลง การทำความสะอาดควรล้างด้วยน้ำสะอาด ไม่จำเป็นต้องใช้ยาล้างแผลพิเศษแต่อย่างใด หลังจากล้างแล้วใช้ผ้าสะอาดหรือสำลีซับให้แห้ง จากหน้าไปหลังก็เป็นการเพียงพอแล้ว และระวังการเคลื่อนไหวที่รุนแรงอาจทำให้แผลปริได้
- เต้านม จะมีขนาดใหญ่และตึงขึ้น ในระยะ 2-3 วันแรกหลังคลอด เต้านม สร้างน้ำนมเหลืองซึ่งจะมีภูมิคุ้มกันโรค และสารอาหารครบถ้วน ใน 5-7 วัน น้ำนมเหลืองจะหมดไปเป็นน้ำนมธรรมดา ซึ่งก็จะมีสารอาหารที่จำเป็นและเหมาะต่อทารกมากกว่านมผสม
การปฏิบัติตัวหลังคลอดมีอะไรบ้าง
หากมีอาการอย่างใดอย่างหนึ่งดังต่อไปนี้ ให้รีบกลับมาโรงพยาบาลโดยด่วน ได้แก่
- การรักษาความสะอาดของร่างกาย ถ้าเป็นการคลอดตามปกติ คือ ไม่ผ่าตัด คุณแม่หลังคลอด ก็ควรจะอาบน้ำสระผมได้ตามปกติ และระหว่างคลอด คุณแม่อาจจะใช้พลังงานในการเบ่งคลอดไปมาก ทำให้ร่างกายมีเหงื่อไหลออกมาจำนวนมาก อาจเกิดการหมักหมมได้ ถ้าคุณแม่คลอดโดยการผ่าตัดระยะแรกยังอาบน้ำไม่ได้เพราะจะทำให้แผลผ่าตัดเปียกอาจติดเชื้อเกิดการอักเสบได้ ต้องใช้วิธีเช็ดตัวประมาณ 7 วัน หลังจากแพทย์ตัดไหมแล้วสัก 12 วัน ก็อาบน้ำได้ตามปกติ หลังอาบน้ำ ใช้ผ้าสะอาดเช็ดแผล ไม่ต้องทำแผลใดๆทั้งสิ้น สะเก็ดที่ติดอยู่ไม่ควรแกะออกปล่อยให้หลุดเอง
- อาหาร คุณแม่ต้องการพลังงานและสารอาหารมากกว่าปกติควรเป็นอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการสูงและควรเป็นอาหารย่อยง่าย รสไม่จัด มีกากมาก หลีกเลี่ยงอาหารจำพวก แป้ง น้ำตาล น้ำอัดลม ของมักดองต่างๆ
- การพักผ่อน ควรได้รับการพักผ่อนภายหลังคลอดอย่างเต็มที่ คุณแม่ที่เลี้ยงลูกเหน็ดเหนื่อยและรู้สึกว่านอนไม่พอ ให้หาโอกาสพักผ่อนในช่วงที่ลูกหลับ ในสมัยโบราณการคลอดเป็นสถานการณ์ที่ลำบากเพราะเทคโนโลยีทางการแพทย์ไม่ทันสมัย มักจะมีอาการตกเลือดหลังคลอดหรือมีการอักเสบติดเชื้อ อาการเหล่านี้ทำให้คนโบราณมองการคลอดและระยะคลอดเป็นเรื่องใหญ่ มีการห้ามหลายอย่าง เช่น ห้ามอาบน้ำ ห้ามถูกลม ห้ามอาหารบางอย่างเพราะถือเป็นของแสลง ปัจจุบันการคลอดเป็นเรื่องปกติ เพราะวิวัฒนาการทางการแพทย์ก้าวหน้ามาก ดังนั้นแพทย์จึงเห็นว่าร่างกายของคุณแม่ควรกลับเข้าสู่กิจวัตรประจำวันที่เคยเป็นมาก่อนการตั้งครรภ์ให้เร็วที่สุดภายในระยะเวลาประมาณ 1 เดือน
- ยอมรับในบทบาท สิ่งสำคัญคือการเตรียมตัวเตรียมใจสำหรับบทบาทหน้าที่ของความเป็นพ่อและแม่ของลูก ยอมรับความเป็นคนหนึ่งของลูก ที่มีความรู้สึกมีเอกลักษณ์เฉพาะตัวไม่เหมือนใครต้องใจเย็น อดทน มีความมั่นคงทางอารมณ์ มีสติในการแก้ไขปัญหาทั้งพ่อและแม่จัดแบ่งเวลา และตั้งใจอย่างยิ่งที่จะเลี้ยงดูลูก อย่างเต็มที่โดยเฉพาะในช่วงขวบปีแรก
- การร่วมเพศ โดยทั่วไประยะแรกๆ หลังคลอด ความรู้สึกทางเพศของมารดาจะลดลงอย่างมาก ซึ่งอาจเป็นผลกระทบจากการคลอด ความเหน็ดเหนื่อยจากการดูแลบุตร ความเครียดทางจิตใจ ในการปรับบทบาทของชีวิต ดังนั้นจึงกำหนดระยะเวลาที่จะเริ่มการร่วมเพศในระยะหลังคลอด โดยแน่นอนไม่ได้ ควรขึ้นกับความพร้อมของคุณแม่มากกว่า แต่อย่างน้อยควรเริ่มเมื่อไม่เจ็บแผลฝีเย็บ และน้ำคาวปลาหมดแล้ว
- การวางแผนครอบครัว ถึงแม้หลังคลอดไม่มีประจำเดือนแต่ไม่ได้หมายความว่าจะไม่สามารถตั้งครรภ์ได้ ฉะนั้นเพื่อลดโอกาสตั้งครรภ์ จึงควรเริ่มคุมกำเนิด ตั้งแต่ 1 เดือน หลังคลอดเป็นต้นไป
การตรวจตามนัด ประมาณ 1 เดือน หลังคลอดซึ่งเป็นเวลาที่ร่างกายเกือบทุกระบบได้ปรับสภาพกลับสู่ภาวะปกติแล้ว แพทย์จะตรวจความสมบูรณ์ของร่างกาย ตรวจมะเร็งปากมดลูกรวมทั้งสอบถามให้คำแนะนำเกี่ยวกับการเลี้ยงบุตรและการวางแผนครอบครัวด้วย
ช่องทางการนัดหมายและสอบถามรายละเอียด
- Facebook Fanpage: Nakornthon 2 Hospital
- LINE Official: @nakornthon2
- โทร: 02-898-9999
