การเข้าเฝือกอาจสร้างความกังวลใจและทำให้การใช้ชีวิตประจำวันติดขัด ไม่ว่าคุณจะเป็นผู้ป่วยที่ต้องใส่เฝือกเอง หรือเป็นผู้ดูแลที่อยากให้คนที่คุณรักหายไว ๆ การปฏิบัติตัวอย่างถูกต้องถือเป็นหัวใจสำคัญที่จะช่วยลดความเจ็บปวด ป้องกันภาวะแทรกซ้อน และส่งเสริมให้กระดูกที่หักกลับมาติดกันได้ดีดังเดิม
ทำความเข้าใจเฝือก อุปกรณ์สำคัญช่วยดามกระดูก
เฝือก (Splint) คือ เครื่องดามที่แพทย์ใช้สำหรับดามกระดูกและข้อ เพื่อล็อกอวัยวะส่วนที่บาดเจ็บไม่ให้เคลื่อนไหวไปมา ในขณะที่ร่างกายส่วนอื่น ๆ ที่อยู่นอกเฝือกยังสามารถเคลื่อนไหวได้ตามปกติ หน้าที่หลักของเฝือกคือช่วยปกป้องเนื้อเยื่อรอบ ๆ ลดอาการเจ็บปวด บวม และประคับประคองให้กระดูกที่หักสามารถติดกันได้ดีตามธรรมชาติ โดยวัสดุที่นิยมนำมาใช้ทำเฝือกในปัจจุบัน ได้แก่ ปูนปลาสเตอร์ และพลาสติก
การดูแลเฝือกหลังใส่ทำอย่างไร
หลังจากที่แพทย์ใส่เฝือกให้เสร็จ ตัวเฝือกจะใช้เวลาแข็งตัวเพียง 3-5 นาทีเท่านั้น แต่ในความเป็นจริง เฝือกที่แข็งตัวแล้วจะยังมีสภาพเปียกชื้นและบุบเสียหายได้ง่ายมาก โดยต้องใช้เวลาประมาณ 1-2 วันกว่าจะแห้งสนิท เมื่อเฝือกแห้งสนิทดีแล้วจึงจะมีน้ำหนักเบาลงและมีความแข็งแรงทนทาน ดังนั้นในช่วง 3 วันแรก ควรดูแลเฝือก ดังนี้
- ป้องกันเฝือกแตก หัก หรือบุบ ในช่วงที่เฝือกยังชื้นอยู่ ควรวางส่วนที่เข้าเฝือกไว้บนวัสดุนุ่ม ๆ เช่น หมอนหรือฟองน้ำ หลีกเลี่ยงการวางบนพื้นผิวแข็ง เช่น การวางส้นเท้าลงบนพื้นปูนโดยตรง หรือการพาดข้อศอกกับพนักเก้าอี้แข็ง ๆ เวลาจะลุกออกจากเตียงหรือเคลื่อนย้ายตัว ต้องคอยประคองเฝือกอย่างระมัดระวัง และห้ามใช้ปลายนิ้วบีบหรือกดเล่นเด็ดขาด
- ดูแลให้เฝือกแห้งเร็วที่สุด ควรจัดให้อวัยวะส่วนที่ใส่เฝือกอยู่ในที่โล่ง อากาศถ่ายเทสะดวก ไม่เปิดรับความชื้น และไม่ควรเอาผ้าห่มหรือสิ่งของใด ๆ มาคลุมทับเฝือก หากต้องการให้แห้งไวขึ้น สามารถใช้พัดลมช่วยเป่าได้ แต่ห้ามนำเฝือกไปผิงไฟหรือจ่อใกล้ความร้อนสูงเด็ดขาด เพราะอาจทำให้วัสดุเสื่อมสภาพหรือลวกผิวหนังด้านในได้
ข้อควรปฏิบัติเมื่อเฝือกแห้งดีแล้ว
เมื่อผ่านพ้นช่วง 3 วันแรกและเฝือกรวมถึงอวัยวะภายในเริ่มเข้าที่แล้ว ข้อควรปฏิบัติเมื่อเข้าเฝือก ที่ต้องทำอย่างต่อเนื่องมีดังนี้
- รักษาความแห้งและสะอาด ระวังอย่าให้เฝือกเปียกชื้น สกปรก หรือโดนน้ำเด็ดขาด เพราะความชื้นที่สะสมอยู่ภายในอาจทำให้ผิวหนังเปื่อย อักเสบ หรือติดเชื้อได้
- ใช้อุปกรณ์ช่วยรับน้ำหนัก หากเป็นเฝือกขา ควรมีส้นยางสำหรับรองรับน้ำหนักโดยเฉพาะ ไม่ควรปล่อยให้ตัวเฝือกเพียว ๆ ต้องรับแรงกระแทกทั้งหมด
- ห้ามลงน้ำหนักหรือเดินบนเฝือกโดยตรง แม้เฝือกจะแห้งสนิทแล้ว แต่ก็ไม่ได้ออกแบบมาให้รับน้ำหนักจากการเดินโดยไม่มีสิ่งป้องกัน หลีกเลี่ยงการเหยียบหรือวางเฝือกลงบนพื้นแข็งโดยตรงเพื่อป้องกันเฝือกแตกหรือยุบตัว
การดูแลตัวเองและฟื้นฟูกล้ามเนื้อระหว่างใส่เฝือก
การใส่เฝือกเป็นเวลานานอาจทำให้กล้ามเนื้อลีบหรือข้อยึดได้ ดังนั้นผู้ป่วยจึงควรปฏิบัติตามคำแนะนำต่อไปนี้
- บริหารกล้ามเนื้อใต้เฝือกบ่อย ๆ ควรหมั่นเกร็งกล้ามเนื้อที่อยู่ใต้เฝือก และเคลื่อนไหวอวัยวะส่วนที่อยู่ภายนอกเฝือก รวมถึงข้อต่อใกล้เคียงอย่างสม่ำเสมอ เช่น หากใส่เฝือกขา ให้ขยับนิ้วเท้าและเกร็งกล้ามเนื้อน่องบ่อย ๆ เพื่อกระตุ้นการไหลเวียนโลหิตและป้องกันกล้ามเนื้อฝ่อลี
- ยกอวัยวะให้สูงกว่าระดับหัวใจ ไม่ว่าจะนั่งหรือนอน ควรใช้หมอนหนุนแขนหรือขาข้างที่เข้าเฝือกให้อยู่สูงกว่าระดับหัวใจเสมอ เพื่อช่วยลดอาการบวมและส่งเสริมระบบไหลเวียนเลือดที่ดี ส่วนเวลารวมถึงตอนเดินหรือยืน ผู้ที่ใส่เฝือกแขนควรใช้ผ้าคล้องคอสำหรับแขวนแขนไว้ตลอดเวลา
- ห้ามดัดแปลงเฝือกด้วยตัวเอง ห้ามตัด ทำลาย หรือดึงเอาสำลีและวัสดุรองรับเฝือกด้านในออกเองเด็ดขาด เพราะอาจทำให้เกิดแผลกดทับหรือกระดูกเคลื่อนตำแหน่งได้
- ห้ามใช้ของแข็งเขี่ยหรือเกาในเฝือก เมื่อเกิดอาการคัน ห้ามใช้ของแข็ง ของมีคม หรือไม้บรรทัดสอดเข้าไปเกาในเฝือกเด็ดขาด เนื่องจากผิวหนังใต้เฝือกมีความบอบบาง หากเกิดบาดแผลถลอกจะติดเชื้อได้ง่ายมาก
ภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้นจากการใส่เฝือก
การละเลยวิธีดูแลเฝือกที่ถูกต้อง หรือการไม่สังเกตความเปลี่ยนแปลง อาจนำไปสู่ภาวะแทรกซ้อนเหล่านี้ได้
- เฝือกหลวม มักเกิดจากอวัยวะภายในเริ่มยุบบวมลง หรือเกิดจากการเข้าเฝือกที่ไม่กระชับตั้งแต่แรก ซึ่งทำให้เฝือกไม่สามารถดามกระดูกได้อย่างมีประสิทธิภาพ
- เฝือกคับหรือแน่นเกินไป เกิดจากการบวมเพิ่มขึ้นของอวัยวะภายในเฝือก โดยเฉพาะอย่างยิ่งหากผู้ป่วยปล่อยให้อวัยวะอยู่ในตำแหน่งที่ต่ำกว่าหัวใจบ่อย ๆ
- ข้อยึดติด เป็นผลมาจากการเข้าเฝือกเป็นระยะเวลานานเกินไปโดยไม่มีการขยับบริหารข้อต่อส่วนปลาย
- กระดูกติดผิดรูปหรือช้ากว่าปกติ เกิดจากการถอดเฝือกออกเร็วเกินไปในขณะที่กระดูกยังสมานตัวไม่ดีพอ ทำให้ปลายกระดูกที่หักเคลื่อนหลุด หรือติดกันแบบผิดรูปได้
อาการผิดปกติหลังใส่เฝือกที่ต้องรีบพบแพทย์
นอกจากจะต้องไปพบแพทย์ตามนัดเป็นประจำแล้ว หากพบ อาการผิดปกติหลังใส่เฝือก หรือมีอาการปวดรุนแรงยิ่งขึ้นดังต่อไปนี้ ควรรีบกลับไปพบแพทย์ทันทีโดยไม่ต้องรอให้ถึงวันนัด ดังนี้
- นิ้วมือหรือนิ้วเท้าข้างที่เข้าเฝือกมีสีเขียวคล้ำ ซีดขาว บวมมากขึ้น หรือมีอาการชาหนึบ
- ไม่สามารถขยับนิ้วมือหรือนิ้วเท้าข้างที่ใส่เฝือกได้เลย
- มีวัตถุแปลกปลอมหลุดเข้าไปค้างอยู่ภายในเฝือก
- เฝือกมีลักษณะหลวมเกินไป บุบ เบี้ยว หรือแตกหักเสียหาย
- มีเลือด น้ำเหลือง หรือน้ำหนองไหลซึมออกมาจากเฝือก หรือเริ่มส่งกลิ่นเหม็นอับผิดปกติ
การใส่เฝือกอาจทำให้รู้สึกอึดอัดและดำเนินชีวิตประจำวันได้ลำบากขึ้น แต่หากผู้ป่วยและผู้ดูแลร่วมมือกันใส่ใจ วิธีดูแลเฝือก อย่างถูกวิธี ตั้งแต่การรักษาความแห้งสะอาด การหมั่นบริหารกล้ามเนื้อรอบ ๆ ไปจนถึงการยกอวัยวะให้สูงเพื่อลดบวม ก็จะช่วยส่งเสริมให้กระดูกสมานตัวได้เร็วและแข็งแรงดังเดิม หากมีอาการผิดปกติหลังใส่เฝือก เช่น นิ้วชา สีผิวเปลี่ยน หรือมีกลิ่นเหม็น ควรรีบไปพบแพทย์ทันทีเพื่อความปลอดภัยและผลลัพธ์การรักษาที่ดีที่สุด
ช่องทางการนัดหมายและสอบถามรายละเอียด
- Facebook Fanpage: Nakornthon 2 Hospital
- LINE Official: @nakornthon2
- โทร: 02-898-9999
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับการใส่เฝือก (FAQ)
Q: ถ้าคันผิวหนังใต้เฝือกมาก ๆ ควรทำอย่างไรในเมื่อห้ามใช้ไม้เกา?
A: หากมีอาการคัน ห้ามใช้ของแข็งหรือไม้สอดเข้าไปเกาเด็ดขาดเพราะจะทำให้ผิวหนังถลอกและติดเชื้อ วิธีที่ปลอดภัยคือการใช้ไดร์เป่าผมเปิด "ลมเย็น" (ห้ามใช้ลมร้อน) เป่าเข้าไปตามซอกเฝือกเพื่อลดความอับชื้นและบรรเทาอาการคัน หรือใช้วิธีลูบและเคาะเบา ๆ บนตัวเฝือกด้านนอกแทน
Q: เฝือกโดนน้ำเล็กน้อยจนชื้น จะเป็นอะไรไหม และต้องจัดการอย่างไร?
A: หากเฝือกโดนน้ำเพียงเล็กน้อย ให้รีบใช้ผ้าขนหนูแห้งซับออกแล้วใช้พัดลมหรือไดร์เป่าผมลมเย็นเป่าให้แห้งสนิททันที แต่ถ้าเฝือกเปียกโชก น้ำซึมลึกเข้าไปถึงสำลีรองเฝือกด้านใน ควรรีบไปพบแพทย์ที่โรงพยาบาลเพื่อเปลี่ยนเฝือกใหม่ เพราะความชื้นสะสมจะทำให้ผิวหนังเปื่อยและติดเชื้อรุนแรงได้
Q: Q: ยิ่งปวดแปลว่ากระดูกกำลังประสานตัวจริงไหม หรือเป็นอาการผิดปกติ?
A: ไม่จริง อาการปวดในช่วง 2-3 วันแรกเป็นเรื่องปกติจากแรงกระแทก แต่หากเวลาผ่านไปแล้วยังมีอาการปวดรุนแรงขึ้นเรื่อย ๆ ปวดตุบ ๆ หรือปวดจนทนไม่ไหว แม้จะทานยาแก้ปวดและยกอวัยวะสูงแล้วก็ไม่ทุเลา ถือเป็นอาการผิดปกติหลังใส่เฝือกที่อาจเกิดจากเฝือกแน่นเกินไปจนกดทับเส้นเลือดและเส้นประสาท ควรรีบไปพบแพทย์ทันที
