หลายคนมักเข้าใจผิดว่า “ไขมันในเลือดสูง” จะเกิดขึ้นเฉพาะกับคนอ้วนหรือผู้ที่มีน้ำหนักเกินเท่านั้น แต่ในความจริงแล้ว ภาวะนี้สามารถเกิดขึ้นได้กับทุกคน ไม่ว่าจะผอมหรืออ้วน หากมีพฤติกรรมการรับประทานอาหารที่ไม่เหมาะสม รับประทนอาหารมันจัด ของทอด อาหารแปรรูป ขาดการออกกำลังกาย หรือมีพันธุกรรมก็ล้วนเป็นปัจจัยเสี่ยงที่ทำให้ไขมันในเลือดสูงขึ้นได้ ภาวะนี้มักไม่แสดงอาการชัดเจน แต่เป็น “ภัยเงียบ” ที่ค่อย ๆ ทำลายหลอดเลือด และเพิ่มโอกาสเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือดสมอง ดังนั้น การดูแลสุขภาพด้วยการเลือกรับประทานอาหารที่ดี ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และตรวจสุขภาพเป็นประจำ จึงเป็นสิ่งสำคัญที่ทุกคนควรใส่ใจ ไม่ว่าจะมีรูปร่างแบบใดก็ตาม
ภาวะไขมันในเลือดสูง (Hyperlipidemia) คืออะไร
ภาวะไขมันในเลือดสูง (Hyperlipidemia) เป็นภาวะที่ตรวจเลือดพบว่ามีระดับไขมันในเลือดผิดปกติ อาจเป็นระดับคอเลสเตอรอลสูง หรือระดับไตรกลีเซอไรด์สูง อย่างใดอย่างหนึ่ง หรือสูงทั้งสองชนิดก็ได้ ภาวะไขมันในเลือดสูง เป็นปัจจัยเสี่ยงต่อการเกิดโรคหัวใจและหลอดเลือด เส้นเลือดตีบอุดตัน เลือดไหลไปเลี้ยงอวัยวะต่างๆ ของร่างกายไม่เพียงพอและเป็นอันตรายถึงแก่ชีวิตได้
สาเหตุของภาวะไขมันในเลือดสูง
- เกิดจากความผิดปกติทางกรรมพันธุ์ ทำให้มีความบกพร่องในการเผาผลาญไขมันผิดปกติ
- ชนิดทุติยภูมิ (secondary dyslipidemia) เกิดจากโรคหรือยาที่มีผลต่อกระบวนการสร้างและ/หรือสลาย lipoprotein แบ่งเป็นหมวดหมู่ตามชนิดของไขมันที่ผิดปกติ ดังนี้
- LDL-C สูง ได้แก่ ภาวะพร่องไทรอยด์ (hypothyroidism), โรคทางเดินท่อน้ำดีตีบหรืออุดตัน (cholestasis), โรคไตเนฟโฟรติค (nephrotic syndrome) และยา เช่น HIV protease inhibitors
- TG สูง ได้แก่ โรคเบาหวาน โรคอ้วน ไตวาย การดื่มสุรา การตั้งครรภ์ การติดเชื้อภาวะ stress และ ยา เช่น estrogen, B-blockers, glucocorticoids, thiazides และ HIV protease inhibitors
- HDL-C ต่ำ ได้แก่ โรคเบาหวาน โรคอ้วน การสูบบุหรี่ และยา anabolic steroids, testosterone, progestogen และ B-blockers
- การรับประทานอาหารที่มีไขมันสูง เช่น ไขมันสัตว์ นม เนย ไข่ เครื่องในสัตว์ หอยนางรม กุ้ง เป็นต้น
- ความเครียด และการสูบบุหรี่
ภาวะไขมันในเลือดสูงมีอาการอย่างไร
ส่วนใหญ่ ไขมันในเลือดสูงมักไม่แสดงอาการชัดเจน จึงถูกเรียกว่า “ภัยเงียบ” แต่บางรายอาจพบอาการหรือภาวะร่วม เช่น
- เจ็บแน่นหน้าอก หายใจเหนื่อยง่าย (จากหลอดเลือดหัวใจตีบ)
- เวียนศีรษะ ชา แขนขาอ่อนแรงชั่วคราว (จากหลอดเลือดสมองตีบ)
รู้ได้อย่างไรว่า มีไขมันในเลือดสูง
ตรวจระดับไขมันในเลือด (Lipid Profile) โดย
- คอเลสเตอรอลรวม (Total Cholesterol) ควรน้อยกว่า 200 mg/dL
- LDL Cholesterol (ไขมันเลว) ควรน้อยกว่า 100 mg/dL
- HDL Cholesterol (ไขมันดี) ควรมากกว่า 40 mg/dL ในผู้ชาย และมากกว่า 50 mg/dL ในผู้หญิง
- ไตรกลีเซอไรด์ (Triglycerides) ควรน้อยกว่า 150 mg/dL
หากค่าต่าง ๆ สูงหรือต่ำเกินไป แพทย์จะเป็นผู้วินิจฉัยและแนะนำแนวทางการดูแลรักษา
อันตรายของภาวะไขมันในเลือดสูง
เมื่อร่างกายมีไขมันในเลือดสูง เลือดจะมีความหนืดสูงกว่าปกติและมีการสะสมของไขมันตามหลอดเลือดต่างๆ ได้ง่าย ทำให้หลอดเลือดตีบแคบลงและอุดตัน โดยเฉพาะถ้าเกิดกับหลอดเลือดหัวใจจะทำให้เกิดภาวะกล้ามเนื้อหัวใจตาย หัวใจวาย หรือเสียชีวิตเฉียบพลัน และถ้าเกิดกับหลอดเลือดที่สมองจะทำให้เกิดอัมพฤกษ์ อัมพาตได้ ดังนั้น ถ้าท่านมีระดับไขมันในเลือดสูงและไม่รักษาก็อาจทำให้เกิดอันตราย และมีโรคแทรกซ้อนต่างๆ ตามมาอย่างมากมายในที่สุด
วิธีรักษาและดูแลตัวเอง
- ควบคุมการรับประทานอาหาร โดยควรหลีกเลี่ยงอาหารที่มีไขมันอิ่มตัวสูง เช่น ไขมันสัตว์ นม เนย ไข่ เครื่องในสัตว์ เนื้อสัตว์ ส่วนที่ติดมันทุกชนิด หอยนางรม ปลาหมึก กุ้ง เป็นต้น
- ใช้น้ำมันพืชแทนน้ำมันจากสัตว์
- ใช้วิธีการนึ่ง ต้ม อบ อาหาร แทนการทอด หรือผัด
- ควรเพิ่มอาหารพวกผักต่างๆ และผลไม้ เพื่อให้มีเส้นใยอาหารและกากมากขึ้น เพราะกากใยเหล่านี้จะช่วยให้ดูดซึมไขมันลดน้อยลง
- หลีกเลี่ยงการดื่มเบียร์ เหล้า และรับประทานขนมหวาน เพราะจะสะสมกลายเป็นไขมันไตรกลีเซอไรด์ได้
- ออกกำลังกายอย่างสม่ำเสมอและต่อเนื่อง คือ ออกกำลังกายครั้งละประมาณ 30-40 นาที และอย่างน้อย 3-4 ครั้ง/สัปดาห์
- งดการสูบบุหรี่ นอกจากจะช่วยรักษาภาวะไขมันผิดปกติในเลือกได้แล้ว ยังจะช่วยป้องกันการเกิดโรคหลอดเลือดหัวใจตีบด้วย
- ลดน้ำหนักตัวหรือควบคุมน้ำหนักตัว ไม่ให้อ้วนเกินเกณฑ์ปกติ
- ถ้ามีโรคประจำตัวที่ทำให้ระดับไขมันในเลือดสูง เช่น โรคเบาหวาน โรคทางพันธุกรรมบางอย่าง โรคของต่อมไร้ท่อบางอย่าง ควรรีบปรึกษาแพทย์ เพื่อรักษาและปฏิบัติตนที่ถูกต้อง
- การรักษาด้วยยา ในกรณีที่การปรับเปลี่ยนพฤติกรรมอย่างเดียวไม่เพียงพอ แพทย์จะพิจารณาให้ยาเพื่อช่วยลดระดับไขมันในเลือด
การป้องกันภาวะไขมันในเลือดสูง
สามารถป้องกันด้วยการตรวจสุขภาพประจำปี ดังนี้
- หากท่านมีอายุมากกว่า 35 ปี ควรตรวจเลือดเช็คระดับไขมันทุก ๆ 1-2 ปี
- มีประวัติครอบครัวเป็นโรคหัวใจขาดเลือด และสูบบุหรี่มากกว่า 10 มวน/วัน หรือท่านเป็นโรคอื่นร่วมด้วย เช่น โรคเบาหวาน โรคความดันโลหิตสูง ควรตรวจเลือดซ้ำทุก 6 เดือน
- หากท่านต้องการตรวจเลือดเพื่อหาระดับไขมันในเลือด ในวันที่เจาะเลือดควรงดอาหารและเครื่องดื่มทุกชนิด ยกเว้นน้ำเปล่าก่อนมาเจาะเลือดอย่างน้อย 12 ชั่วโมง
- ในช่วง 1 อาทิตย์ก่อนมาตรวจเลือดควรรับประทานอาหารตามปกติ เพื่อให้ค่าระดับไขมันในเลือดถูกต้องที่สุด
ไขมันในเลือดสูงเป็นโรคที่พบได้บ่อยและมักไม่แสดงอาการ แต่สามารถก่อให้เกิดโรคร้ายแรงตามมาได้ การดูแลสุขภาพด้วยการเลือกรับประทานอาหารที่เหมาะสม ออกกำลังกายสม่ำเสมอ และตรวจสุขภาพเป็นประจำ ถือเป็นกุญแจสำคัญที่จะช่วยลดความเสี่ยง และป้องกันภาวะแทรกซ้อนในอนาคตได้อย่างมีประสิทธิภาพ
ช่องทางการนัดหมายและสอบถามรายละเอียด
- Facebook Fanpage: Nakornthon 2 Hospital
- LINE Official: @nakornthon2
- โทร: 02-898-9999
