หากมีอาการเหนื่อยง่าย ใจสั่น น้ำหนักลดฮวบจนผิดปกติ สัญญาณเตือนเหล่านี้กำลังบ่งบอกอะไรในร่างกายของคุณอยู่หรือเปล่า? โรคไทรอยด์เป็นพิษเป็นปัญหาสุขภาพที่พบได้บ่อยในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายถึง 10 เท่า และสร้างความกังวลใจให้ใครหลายคนไม่น้อย
บทความนี้จะพาทุกคนไปทำความเข้าใจกับโรคไทรอยด์เป็นพิษอย่างละเอียด ตั้งแต่อาการแสดงที่พบบ่อย ไปจนถึงแนวทางการรักษาในปัจจุบัน ไม่ว่าคุณจะเป็นผู้ที่กำลังสงสัยว่าตนเองมีความเสี่ยง เป็นผู้ป่วยที่กำลังรักษา หรือกำลังหาข้อมูลให้คนที่คุณรัก เราได้รวบรวมข้อมูลสำคัญที่ครบถ้วนและถูกต้อง เพื่อช่วยให้คุณสามารถรับมือกับโรคนี้ได้อย่างเข้าใจและมั่นใจมากยิ่งขึ้น
โรคไทรอยด์เป็นพิษคืออะไร?
โรคไทรอยด์เป็นพิษ (Graves' disease) ถือเป็นชนิดที่พบบ่อยที่สุด โดยคิดเป็นจำนวนถึงร้อยละ 80 ของผู้ป่วยไทรอยด์เป็นพิษทั้งหมด สถิติที่น่าสนใจคือโรคนี้พบในผู้หญิงมากกว่าผู้ชายถึง 10 เท่า ซึ่งผู้ป่วยส่วนใหญ่มักจะมาด้วยอาการแสดงทางร่างกายที่สังเกตเห็นได้ชัดเจน เช่น มีอาการเหนื่อยง่าย ใจสั่น มือสั่น และน้ำหนักลด
นอกจากอาการภายในแล้ว ผู้ป่วยมักจะมีอาการคอพอกร่วมด้วย เมื่อทำการตรวจทางกายภาพจะพบว่าต่อมไทรอยด์มีขนาดโตขึ้นอย่างเห็นได้ชัดที่บริเวณด้านหน้าของลำคอ โดยลักษณะการโตของต่อมไทรอยด์ในโรคนี้จะเป็นการโตทั่วๆ ไปในลักษณะกระจาย ไม่ได้มองเห็นแยกเป็นก้อนนูนขึ้นมาอย่างชัดเจน
ลักษณะการดำเนินโรคและสาเหตุ
โรคไทรอยด์เป็นพิษจัดอยู่ในกลุ่ม โรคภูมิคุ้มกันไวเกิน ซึ่งมีกลไกการเกิดและลักษณะการดำเนินโรคเฉพาะตัว ดังนี้
กลไกการเกิดโรค: เกิดจากการที่ร่างกายสร้างสารประเภทแอนติบอดี้ (Antibody) ขึ้นมาผิดปกติ ซึ่งโดยปกติแล้วแอนติบอดี้จะมีหน้าที่ต่อสู้กับเชื้อโรคภายนอก แต่ในผู้ป่วยโรคนี้ แอนติบอดี้ที่สร้างขึ้นกลับไปทำหน้าที่กระตุ้นต่อมไทรอยด์โดยตรง ส่งผลให้ต่อมไทรอยด์หลั่งฮอร์โมนออกมามากกว่าปกติจนกลายเป็นพิษ
ระยะเวลากำเริบของโรค: โรคนี้จะมีช่วงที่กลับมากำเริบ ซึ่งโดยทั่วไปจะกินเวลาประมาณ 1-2 ปี โดยแพทย์จะใช้ยาในการควบคุมอาการเอาไว้
ระยะสงบของโรค: เมื่อใดก็ตามที่ร่างกายสร้างสารแอนติบอดี้ชนิดนี้ลดน้อยลง โรคก็จะเข้าสู่ระยะสงบ ซึ่งในระยะนี้ผู้ป่วยจะสามารถหยุดรับประทานยาได้ อย่างไรก็ตาม โรคนี้มีลักษณะเด่นคือสามารถเป็นๆ หายๆ และมีโอกาสกลับมาเป็นซ้ำได้อีกในอนาคต
อาการและอาการแสดงที่พบบ่อยของไทรอยด์เป็นพิษ
นอกจากอาการเหนื่อยง่าย ใจสั่น และน้ำหนักลดแล้ว โรคไทรอยด์เป็นพิษยังส่งผลกระทบต่อระบบอื่นๆ ของร่างกายอย่างกว้างขวาง โดยมีอาการเด่นๆ ดังนี้
1. อาการทางตา (พบร้อยละ 20)
อาการทางตาเป็นลักษณะเฉพาะที่พบได้ประมาณร้อยละ 20 ของผู้ป่วยโรคไทรอยด์ชนิดนี้ สัญญาณเตือนเริ่มแรก ได้แก่ มีอาการระคายเคืองตา แสบตา น้ำตาไหลง่าย และมีหนังตาบวม สำหรับลักษณะดวงตาจะมีความผิดปกติเกิดขึ้นได้ 2 รูปแบบ คือ
- ตาโปนหรือตาปูด ในรายที่เป็นรุนแรง ดวงตาจะปูดหรือโปนยื่นออกมานอกเบ้าตา ทำให้มองเห็นภาพซ้อน หรือบางครั้งอาจมีอาการตามัวร่วมด้วย
- ตาเหลือกลักษณะคล้ายตาโต ในบางรายดวงตาอาจไม่ได้โปนยื่นออกมา แต่หนังตาบนจะปิดตาขาวส่วนบนน้อยกว่าปกติ ทำให้แลดูเหมือนกำลังตาเหลือกอยู่ตลอดเวลา
ข้อควรรู้เกี่ยวกับอาการทางตา: อาการทางตาอาจค่อยๆ ดีขึ้นได้เองเมื่อระดับฮอร์โมนไทรอยด์ถูกควบคุมจนกลับเข้าสู่ระดับปกติ แต่ในกรณีที่เป็นมากหรือเรื้อรังจำเป็นต้องได้รับการรักษาเฉพาะทาง เช่น การใช้ยาลดการอักเสบ การใช้ยากดภูมิคุ้มกัน หรือการฉายแสง ซึ่งหากเข้ารับการรักษาตั้งแต่ระยะเริ่มแรกก็มีโอกาสรักษาให้หายได้ แต่หากปล่อยไว้นานหรือเป็นรุนแรง การรักษาจะยากขึ้นและอาจต้องแก้ไขด้วยการผ่าตัดในที่สุด
2. อาการผมร่วง
ผู้ป่วยหลายรายต้องเผชิญกับปัญหาผมร่วงในปริมาณมาก โดยมักจะสังเกตเห็นได้ชัดเจนว่าผมร่วงหลุดออกมาเป็นกระจุกในระหว่างที่สระผม อาการผมร่วงนี้เป็นสิ่งที่พบได้บ่อยและมักจะสร้างความกังวลใจรวมถึงส่งผลกระทบต่อภาพลักษณ์และความมั่นใจของผู้ป่วยอย่างมาก แต่สิ่งสำคัญที่ช่วยให้อุ่นใจได้คือ หากได้รับการรักษาจนต่อมไทรอยด์กลับมาทำงานเป็นปกติแล้ว เส้นผมจะค่อยๆ กลับมาหนาตัวขึ้นเหมือนเดิม
3. อาการแขนขาไม่มีแรง
อาการอ่อนแรงบริเวณแขนและขาของผู้ป่วยไทรอยด์เป็นพิษ เกิดขึ้นได้จาก 2 สาเหตุหลักๆ คือ เกิดจากภาวะระดับโพแทสเซียมในเลือดลดต่ำลงอย่างเฉียบพลัน หรือเกิดจากพิษของฮอร์โมนไทรอยด์ที่สูงเกินไปหลั่งเข้ามาส่งผลกระทบโดยตรงต่อการทำงานของกล้ามเนื้อ
4. ความผิดปกติของผิวหนัง
ผู้ป่วยอาจพบความผิดปกติที่ผิวหนัง โดยมักจะเกิดขึ้นบริเวณหน้าแข้งเป็นหลัก และในหลายๆ ครั้งมักจะเกิดขึ้นพร้อมๆ กับความผิดปกติของดวงตา ลักษณะของผิวหนังที่เป็นจะมีความหนาตัวขึ้นมามองเห็นเป็นปื้น นอกจากบริเวณหน้าแข้งแล้ว ผิวหนังที่หนาตัวนี้ยังสามารถเกิดขึ้นตามบริเวณอื่นๆ ของร่างกายที่ได้รับแรงกดหรือเกิดการเสียดสีมากๆ ได้เช่นกัน ตัวอย่างเช่น บริเวณเท้าที่เกิดจากการเสียดสีของรองเท้า หรือบริเวณหัวไหล่จากการแบกรับสิ่งของหนักๆ
วิธีรักษาโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษ
มีแนวทางการรักษาโรคต่อมไทรอยด์เป็นพิษอยู่ 3 วิธี ดังนี้
1. การรักษาโดยการกินยา
เป็นการใช้ยาที่มีฤทธิ์เข้าไปลดการสังเคราะห์ฮอร์โมน ส่งผลให้ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนออกมาน้อยลง เมื่อระดับฮอร์โมนลดลง ระบบเมตาบอลิซึม (กระบวนการเผาผลาญ) ของร่างกายที่เคยสูงเกินไปก็จะลดต่ำลงตามไปด้วย ทำให้อาการต่างๆ เช่น ใจสั่น เหนื่อยง่าย ผอมลง ขี้หงุดหงิด และมือสั่น ค่อยๆ หายไป
ระยะเวลาการรักษา: โดยทั่วไปแพทย์จะให้รับประทานยาต่อเนื่องประมาณ 1-2 ปีแล้วจึงพิจารณาหยุดยา พบว่ามีผู้ป่วยร้อยละ 30-40 ที่สามารถหยุดยาได้สำเร็จโดยไม่กลับมาเป็นซ้ำ ส่วนผู้ป่วยที่เหลืออีกร้อยละ 60-70 ต่อมไทรอยด์จะกลับมาเป็นพิษอีกครั้งภายในระยะเวลา 1 ปีหลังหยุดยา ซึ่งแพทย์อาจพิจารณาให้กินยาต่อหรือเปลี่ยนไปใช้วิธีอื่นรักษาแทน
ข้อดี: ต่อมไทรอยด์จะไม่ถูกทำลาย และเมื่อหยุดยาแล้วจะไม่ก่อให้เกิดโรคไฮโปไทรอยด์ (ภาวะต่อมไทรอยด์ทำงานต่ำเกินไป)
ข้อเสียและผลข้างเคียง: ผู้ป่วยจำเป็นต้องเข้าพบแพทย์เพื่อปรับขนาดยาบ่อยๆ เพื่อให้ต่อมไทรอยด์สร้างฮอร์โมนในระดับที่พอดี และอาจเกิดการกลับเป็นซ้ำเมื่อหยุดยาทำให้ไม่หายขาด นอกจากนี้อาจพบอาการแพ้ยาได้ โดยแบ่งเป็น
- อาการแพ้ยารุนแรงน้อย: มีผื่นคันขึ้นตามผิวหนัง
- อาการแพ้ยารุนแรงมาก (พบได้น้อยมาก): ยาจะเข้าไปกดให้ระดับเม็ดเลือดขาวต่ำลง ทำให้ร่างกายสูญเสียภูมิคุ้มกันและติดเชื้อโรคได้ง่าย
ข้อควรระวังสำคัญ ในช่วง 1-2 เดือนแรกของการกินยา หากผู้ป่วยมีอาการไข้สูงหรือเจ็บคอ ต้องรีบกลับมาพบแพทย์ทันที เพื่อเจาะตรวจวัดระดับของเม็ดเลือดขาวเพื่อความปลอดภัย
2. การรักษาด้วยการผ่าตัด
ถือเป็นวิธีการรักษาแบบดั้งเดิม โดยแพทย์จะทำการผ่าตัดตัดต่อมไทรอยด์ออกประมาณร้อยละ 70 ของขนาดเดิม เพื่อให้ต่อมมีขนาดเล็กลง ส่งผลให้ปริมาณฮอร์โมนที่หลั่งเข้าสู่กระแสเลือดลดลงตามไปด้วย ระบบเผาผลาญของร่างกายจึงกลับคืนสู่ระดับที่เหมาะสม ไม่มากเกินไปจนเป็นพิษ
ผลกระทบในระยะยาว ต่อมไทรอยด์ส่วนที่เหลือร้อยละ 30 หลังการผ่าตัด มีโอกาสที่จะกลับมาทำงานหนักขึ้นจนเกิดการกลับเป็นซ้ำของโรคได้ หรือในทางตรงกันข้าม ต่อมอาจทำงานน้อยเกินไปจนหลั่งฮอร์โมนไม่เพียงพอ ส่งผลให้เกิดภาวะแทรกซ้อนที่เรียกว่า โรคไฮโปไทรอยด์ ดังนั้น หลังรับการผ่าตัดแล้ว ผู้ป่วยจึงยังจำเป็นต้องติดตามการรักษาและมาพบแพทย์ตามนัดอย่างเคร่งครัด
การกินแร่ไอโอดีนกัมมันตภาพรังสี (131)
วิธีนี้เป็นการให้ผู้ป่วยรับประทานสารกัมมันตภาพรังสีของธาตุไอโอดีน หรือที่เรียกว่า ไอโอดีน 131 เมื่อสารนี้เข้าสู่ร่างกาย ต่อมไทรอยด์จะดึงแร่ไอโอดีน 131 นี้เข้าไปใช้เป็นองค์ประกอบในการสร้างฮอร์โมน T3 และ T4 โดยอัตโนมัติ ในระหว่างนั้น ไอโอดีน 131 จะค่อยๆ สลายตัวเปลี่ยนเป็นไอโอดีน 128 และปล่อยกัมมันตภาพรังสีเบต้าออกมาทำลายเซลล์รอบข้าง ส่งผลให้เนื้อเยื่อของต่อมไทรอยด์ถูกทำลายไปทีละน้อยอย่างช้าๆ ซึ่งมีกลไกเสมือนการผ่าตัดทำลายต่อมไทรอยด์ด้วยแร่นั่นเอง
ข้อเท็จจริงและความปลอดภัย: ในปัจจุบันมีผลการวิจัยยืนยันชัดเจนแล้วว่า การรับแร่ไอโอดีน 131 ไม่ได้ส่งผลให้เกิดอาการเป็นหมัน หรือทำให้คลอดบุตรผิดปกติ อย่างที่หลายคนเคยเข้าใจผิดในอดีต
ข้อควรเฝ้าระวัง: สิ่งที่ต้องระวังมากที่สุดหลังการกลืนแร่คือ ภาวะไฮโปไทรอยด์ (ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยเกินไป) ดังนั้น ผู้ที่ผ่านการรักษาด้วยวิธีการผ่าตัดหรือการกินแร่มาแล้ว จึงควรเข้ารับการตรวจเช็กสภาวะการทำงานของต่อมไทรอยด์เป็นประจำทุกๆ ปี เพื่อเฝ้าระวังระดับฮอร์โมนให้อยู่ในเกณฑ์ที่ปลอดภัย
การรับมือกับโรคไทรอยด์เป็นพิษอาจต้องใช้เวลาและความอดทนในการดูแลตัวเองอย่างต่อเนื่องเป็นเวลานาน แม้ว่าอาการเหนื่อยและใจสั่นจะสามารถดีขึ้นได้ชัดเจน แต่ความผิดปกติบางอย่างอาจต้องอาศัยการรักษาเฉพาะทางเพิ่มเติม สิ่งสำคัญที่สุดคือการปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์อย่างเคร่งครัดและไปพบแพทย์ตามนัดเพื่อติดตามอาการอย่างสม่ำเสมอ โรคนี้สามารถมีระยะสงบที่ควบคุมได้ และหากตรวจพบร่องรอยหรือความผิดปกติก็ควรรีบรักษาตั้งแต่ในระยะเริ่มแรก
ช่องทางการนัดหมายและสอบถามรายละเอียด
- Facebook Fanpage: Nakornthon 2 Hospital
- LINE Official: @nakornthon2
- โทร: 02-898-9999
คำถามที่พบบ่อยเกี่ยวกับโรคไทรอยด์เป็นพิษ
Q: การกินแร่ไอโอดีนกัมมันตภาพรังสี 131 มีผลทำให้เป็นหมันหรือส่งผลให้คลอดบุตรผิดปกติหรือไม่?
A: ไม่เป็นความจริง ปัจจุบันทางการแพทย์สามารถยืนยันได้แล้วว่า การรับแร่ไอโอดีน 131 นั้นไม่ได้ส่งผลให้เป็นหมัน และไม่ได้ทำให้คลอดบุตรผิดปกติอย่างที่เคยเข้าใจกันมา แต่สิ่งที่ผู้ป่วยต้องเฝ้าระวังและติดตามอย่างใกล้ชิดแทนคือ "ภาวะไฮโปไทรอยด์" หรือภาวะที่ต่อมไทรอยด์ทำงานน้อยเกินไปหลังการรักษา
Q: หากกินยารักษาไทรอยด์เป็นพิษในช่วงแรก แล้วมีอาการไข้สูงและเจ็บคอ ควรทำอย่างไร?
A: หากมีอาการไข้สูงและเจ็บคอเกิดขึ้น โดยเฉพาะในช่วง 1-2 เดือนแรกของการเริ่มกินยา ผู้ป่วยต้องรีบกลับมาพบแพทย์โดยทันที เนื่องจากยาฝั่งรักษาไทรอยด์อาจมีผลข้างเคียงที่รุนแรง (แม้จะพบได้น้อยมากก็ตาม) โดยเข้าไปกดการทำงานของไขกระดูกทำให้ระดับเม็ดเลือดขาวต่ำลง ซึ่งส่งผลให้ร่างกายติดเชื้อโรคต่างๆ ได้ง่ายขึ้น แพทย์จึงจำเป็นต้องทำการตรวจวัดระดับของเม็ดเลือดขาวเพื่อความปลอดภัย
Q: อาการผมร่วงเป็นกระจุกตอนสระผมจากโรคไทรอยด์เป็นพิษ จะสามารถรักษาให้ผมกลับมาหนาเหมือนเดิมได้ไหม?
A: สามารถกลับมาหนาเหมือนเดิมได้ อาการผมร่วงเป็นสิ่งที่พบได้บ่อยในผู้ป่วยโรคนี้เนื่องจากพิษของฮอร์โมน แต่หากผู้ป่วยเข้ารับการรักษาอย่างต่อเนื่องจนกระทั่งสามารถควบคุมต่อมไทรอยด์ให้กลับมาทำงานได้ตามปกติแล้ว เส้นผมที่เคยหลุดร่วงไปก็จะกลับมาเจริญเติบโตและหนาตัวขึ้นได้ดีดังเดิม
